Wat is een parlementaire republiek?

Een parlementaire republiek is een staatsvorm waarbij een democratisch gekozen volksvertegenwoordiging (het parlement) de werkelijke macht in handen heeft (en deze niet deelt met een president). Bekende voorbeelden van parlementaire republieken zijn Duitsland, Zwitserland, IJsland en Finland.

Wat is een parlement?

Landen met een parlementair systeem* – (*Turkije stapte in 2018 over op een presidentieel systeem)

Een parlement is – in de moderne betekenis van het woord – de hoogst gekozen volksvertegenwoordiging in een democratische rechtsstaat.

Landen met een parlementair systeem kunnen zowel (parlementaire) republiek als (constitutionele) monarchie zijn. Het Nederlands parlement wordt gevormd door de Eerste en Tweede Kamer.

Ook presidentiële republieken kennen een hoogste volksvertegenwoordiging, maar vaak noem je deze anders. In de V.S. bijvoorbeeld ‘het Congres‘.

Wat is het verschil tussen een presidentiële republiek en een parlementaire republiek?

In presidentiële (en ‘semi-presidentiële‘) republieken heeft de president meer macht. In een dergelijk systeem kan de president vaak zijn veto uitspreken over voorgestelde wetgeving en is deze niet, of erg moeilijk, af te zetten.

In een parlementaire republiek leggen ministers verantwoording af aan het parlement. In een presidentiële republiek leggen zij deze af aan de president.

Heeft een parlementaire republiek een president?

Vaak wel, maar het hoeft niet. Zwitserland is een voorbeeld van een parlementaire republiek zonder president.

Hoeveel macht heeft een president in een parlementaire republiek?

Een president in een parlementaire republiek kan een puur ceremoniële functie hebben, of beperkte politieke taken. Bijvoorbeeld bij het tot stand komen van een regering of bij het controleren of de grondwet wordt nageleefd.

Leestip: Pleidooi voor een republiek met ceremonieel staatshoofd

Hoe wordt een president gekozen in een parlementaire republiek?

Een president in een parlementaire republiek kan zowel direct door de bevolking worden gekozen als indirect via het parlement.

Waar vind je parlementaire republieken?

De parlementaire republiek is de populairste staatsvorm in de Europese Unie. Voorbeelden zijn Duitsland, Finland en Ierland. Ook Zwitserland en IJsland (wel in Europa, niet in de EU) zijn parlementaire republieken.

Buiten Europa vind je parlementaire republieken voornamelijk in Azië. Het bekendste voorbeeld is India.

Hoeveel Nederlanders zijn voor een parlementaire republiek?

Nederlandse opiniepeilers laten de optie van een parlementaire republiek vaak buiten beschouwing. In plaats daarvan wordt verwezen naar presidentiële republieken zoals Frankrijk of de Verenigde Staten. Het is daarom lastig in te schatten hoeveel Nederlanders er voor een (parlementaire) republiek zijn.

Onder actieve republikeinen is begin 2020 een peiling gehouden door het Republikeins Genootschap, daaruit bleek dat 80% van de respondenten de voorkeur geeft aan een parlementaire republiek.

Leestip: Hoeveel Nederlanders zijn voor een republiek?

Wat vind het Republikeins Genootschap?

Een parlementaire republiek past als democratische staatsvorm goed bij Nederland. Laten we – na een breed maatschappelijk debat over de precieze invulling – stemmen over de invoering ervan.